Het wapen vindt waarschijnlijk zijn oorsprong in het wapen van de familie Van der Goude. Enkele leden van deze familie waren in de 14e eeuw Schouten van de stad. Jan van de Goude (1375-1411) voerde als wapen in keel een dwarsbalk van zilver vergezeld van onder en van boven van drie sterren van goud. Het stadswapen is een gespiegelde versie van het familiewapen.

Gouda is een typisch Hollandse stad die al eeuwenlang verbonden is met het water van de Gouwe en de Hollandse IJssel. In de binnenstad ligt een bijzonder netwerk van intieme, bijna geheimzinnige, waterlopen. De Goudse haven en de Gouwe met haar prachtige gerestaureerde sluizen en bruggen zijn een bezoek meer dan waard. Gouda is ontstaan op de plaats waar het veenriviertje de Gouwe uitmondt in de Hollandse IJssel. In de dertiende eeuw is de haven gegraven. Rond1400 was Gouda uitgegroeid tot de vijfde stad van Holland. Dat had zij te danken aan haar ligging aan de belangrijkste vaarroute van de Zuiderzee naar Vlaanderen. De historische sluizen in de Gouwe en de haven en de monumentale panden aan de Gouwe en de Oost- en Westhaven herinneren echter nog steeds aan het rijke verleden.

Geschiedenis

Rond het jaar 1000 was het gebied waar nu Gouda ligt drassig en bedekt met een moerasbos, met daarin kleine riviertjes, zoals de Gouwe. In de 11e en 12e eeuw begon men met het ontginnen van veen ten oosten en westen van de stad en langs de oevers van de Gouwe. In 1139 werd de naam Gouda voor het eerst vermeld in een oorkonde van de bisschop van Utrecht.

In de 13e eeuw werd het riviertje de Gouwe door een kanaal verbonden met de Oude Rijn en de monding in de Hollandse IJssel werd uitgebreid tot een haven. Aan de rand van de stad verrees in de tweede helft van de 13e eeuw het kasteel van Gouda, dat de haven moest beschermen. Door deze ontwikkelingen ontstond een vaarroute, die werd gebruikt voor handel tussen Vlaanderen en Frankrijk met Holland en het Oostzeegebied. In 1272 verleende Graaf Floris V stadsrechten aan Gouda, dat inmiddels een belangrijke plaats geworden was.

In 1361 en 1438 richtten stadsbranden grote schade aan in de stad. Zo zouden bij de stadsbrand van 1438 slechts vier huizen gespaard zijn gebleven. Het kasteel van Gouda werd in 1577 gesloopt. De afbraak van het kasteel werd pas in 1808 voltooid, toen de Chartertoren werd gesloopt. Nog voordat het kasteel volledig was gesloopt, verrees ter hoogte van de vroegere binnenplaats op de fundering van het kasteel een molen. Nadat deze molen in 1831 was afgebrand, werd deze een jaar later vervangen door de molen 't Slot, die nog altijd overeind staat.

In het laatste kwart van de 16e eeuw had Gouda ernstige economische problemen. In de eerste helft van de 17e eeuw krabbelde de stad weer op en tussen 1665 en 1672 kende de stad zelfs een tijd van grote vooruitgang en bloei. Toen in het rampjaar 1672 echter de Hollandse Oorlog uitbrak kende de stad opnieuw een economische terugval. Hoewel de economie na 1700 nog eenmaal opveerde, zou de terugval uiteindelijk ver in de 19e eeuw zou duren. In 1673 werd Gouda voor de vierde en ergste maal getroffen door de pest. De epidemie kostte 2.995 mensen het leven, ongeveer 20% van de bevolking. Bovendien kreeg Gouda te maken met opstandige boeren uit de omgeving, die in juni 1672 het stadhuis 24 uur lang bezetten.